Olaylarla Türkiye Ekonomisi

Geride bıraktığım yıllarda siyasetçilerin birçok kez “halk böyle istiyor” diyip, uzun vadede ülkeyi çıkmaza soktuklarına şahit oldum. Sadece gözlemyerek öğrendiğim gerçek şu: “Vatandaşı dinleyecek vakit ile liderlik edecek vakti birbirinden doğru şekilde ayırmak gerekir.”

Ülkede hali hazırda bulunan iki büyük güç, toprak sahipleri ile İstanbul tüccarlarıdır. Anadolu’daki toprak sahiplerinin Kurtuluş Savaşı’na verdikleri büyük desteği karşın, İstanbul Türk tüccarları bu savaşta çekingen davranmışlardır ve Ankara hükümeti ile daha soğuk ilişkiler kurmuşlardı.

Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankası olan İş Bankası, Mustafa Kemal’in direktifleriyle İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, 26 Ağustos 1924 tarihinde kurulmuştur. Banka, ilk Genel Müdürü Celal Bayar’ın liderliğinde, iki şube ve 37 personal ile hizmete başlamıştır. İş Bankası’nın kuruluşundaki nominal sermayesi 1 milyon liradır. Bununla birlikte bankanın ödenmiş sermayesi yalnızca 250 bin liradır ve bu para bizzat Mustafa Kemal tarafından verilmiştir.

1990’larda “Gelişmekte olan ülkelere bir tane 100 000 kişilik stadyum bir de borsa vereceksiniz ki oyalansınlar.” diyen bir Amerikalı yatırımcı tanıdım.

Gelişmeden çok büyümeden hoşlanan her ülkede zenginleşme modeli çarpık olmuştur. “Yaratmak” değil “tüketmek”, hak etmek değil “elde etmek” daha önemlidir bu ülkelerde.

“Senyoraj hakkı” olarak tarif edilen, paranın üzerindeki değer ile paranın basım maliyeti arasındaki farktan kazanılan avantaj devletin olmalıydı.